ศาลเจ้าตั้งเซ้งอ๋อง

จากหลักฐานที่ปรากฏในข้อความแผ่นป้ายชื่อศาลเจ้า 聖王祖廟 (เซี่ยอ้วงโจ๋วเบี้ยว) แปลความได้ว่า ศาลเจ้าบรรพชนตั้งอ๋องผู้ประเสริฐ ระบุปีที่สร้างศาลเจ้าตรงกับรัชสมัยจักรพรรดิเต้ากวง ปีที่ 8 (ค.ศ.1828/พ.ศ.2371) โดยกลุ่มชาวจีนโพ้นทะเลในเมืองสงขลาหลายภาษา ปัจจุบันมีห้าสมาคมจีนเมืองสงขลาประกอบด้วย สมาคมแต้จิ๋ว สมาคมฮากกา สมาคมฮกเกี้ยน สมาคมไหลหลำ สมาคมกว๋องสิว และมีการบูรณะศาลเจ้าโดยการสร้างเป็นศาลเจ้าหลังใหม่อีกครั้งในปี ค.ศ.1956/พ.ศ.2499 ข้อมูลจากคำบอกเล่าและภาพถ่ายที่มีการบันทึกไว้ชี้ให้เห็นว่า ศาลเจ้าตั้งเซ้งอ๋องก่อนที่จะทำการสร้างใหม่ เป็นศาลเจ้าขนาดกลาง รูปแบบสถาปัตยกรรมหมิ่นหนาน อยู่ติดริมถนนใหญ่ (ถนนนางงาม) เมื่อมีการสร้างศาลเจ้าแห่งใหม่ได้มีการซื้อที่ดินเพิ่มเติม ทำให้บริเวณหน้าศาลเจ้าเป็นลานโล่งสำหรับการประกอบพิธีกรรมในวาระเทศกาล และมีงานฉลองศาลเจ้าหลังใหม่ในปีเต็งอิ้ว (พ.ศ.2500) ดังหลักฐานที่พบในศาลเจ้าทั้งรายนามผู้บริจาคเงินในการสร้างศาลเจ้า ข้อความแสดงความยินดีในวันเปิดศาลเจ้า รูปถ่ายชุดขบวนแห่ในวันเปิดศาลเจ้า เป็นต้น ซึ่งระบุปีเดียวกันในวันเปิดศาลเจ้าหลังใหม่ นอกจากนี้ยังมีสิงโตคู่ หน้าศาลเจ้าซึ่งเป็นสิงโตหินแกรนิตใต้ฐานระบุปีที่สร้าง คือ รัชสมัยจักรพรรดิเต้ากวง ปีที่ 10 (ค.ศ.1830/พ.ศ. 2373)

ปัจจุบันรูปแบบสถาปัตยกรรมของศาลเจ้าตั้งเซ้งอ๋องเป็นสถาปัตยกรรมจีนประยุกต์ สกุลช่างหมิ่นหนาน อันเป็นรูปแบบเฉพาะของเมืองจวนจิว เจียงจิว และเอ้หมึง ทางตอนใต้ของมณฑลฮกเกี้ยน มีจั่วปั้นหยา หลังคาลักษณะถั่วแบบอานม้า (马鞍) บนสันหลังคาประดับด้วยประติมากรรมมังกรเขียวคู่ (双龙) มีดวงแก้วไฟอยู่ตรงกลาง ซึ่งมังกรเป็นสัญลักษณ์ของความเชื่อที่แสดงถึงพลังอำนาจ วาสนา ความยิ่งใหญ่ อีกทั้งมังกรยังเป็นสัญลักษณ์ของความอุดมสมบูรณ์และการบันดาลให้ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล มีส่วนมุขประดับที่ยื่นออกมาจากตัวอาคารหลักเป็นซุ้มประตูทางเข้าศาลเจ้าที่มีหลังคาลดระดับกัน 3 ช่องตรงปลายปิดหลังคามีปูนปั้นประดับพรรณพฤกษา เป็นลายชุดสาหร่าย (水草) มีความเชื่อว่าเพื่อเป็นการตัดไม้ข่มนามป้องกันอัคคีภัยในศาลเจ้า อักษรจีน 4 ตัว 陳氏宗祠 ที่ประดับซุ้มประตูทางเข้า แสดงถึงหลักคิดของคติความเชื่อในลัทธิหยู (ขงจื๊อ) ที่กล่าวถึง การระลึกถึงผู้กระทำคุณประโยชน์แก่แผ่นดิน เพื่อให้คนรุ่นหลังได้กราบไหว้ในคุณงามความดีที่ได้กระทำต่อประเทศชาติ ชื่อแปลความอักษรทั้ง 4 ได้ว่า “อนุสรณ์สถานตระกูลตั้ง” วัฒนธรรมตระกูลแซ่เป็นรากฐานของวัฒนธรรมจีนที่ยิ่งใหญ่ ตราบใดที่วิถีชีวิตของเรายังผูกพันกับวัฒนธรรมตระกูลแซ่ ย่อมแสดงถึงความเป็นจีนที่ยังไม่เจือจางในคนนั้นๆ

เทพประธานพรที่ประดิษฐานในศาลเจ้า คือ 陳元光公 ตั้งอ้วนกวงกงหรืออีกนามที่ได้รับการกล่าวขานทั่วโลก คือ 聖王: ไคเจียงเซี่ยอ้วง (ข้าหลวงใหญ่เมืองจางโจว) พงศาวดารบันทึกไว้ว่า “เมื่อ 1300 ปีก่อน บรรพชนของพวกเราได้รับราชโองการจากฮ่องเต้ราชวงศ์ถัง มีบัญชาให้นำกองกำลังไพร่พลกับราษฎรจาก 87 ตระกูลแซ่เดินทัพจากดินแดนจงหยวน ฝ่าฟันความยากลำบากเพื่อมุ่งสู่แผ่นดินทางใต้เพื่อพัฒนาเมือง 漳州 (จังจิ๋ว) ในมณฑลฮกเกี้ยน และเมือง 潮州 (แต้จิ๋ว) ในมณฑลกวางตุ้ง ดินแดนที่เต็มไปด้วยไข้ป่า ทำการปราบปรามกองโจร กบฏจนสงครามสงบลง จากนั้นได้สร้างป้อมปราการพร้อมซื้อสร้างบ้านแปงเมือง ตั้งอ้วนกวง ได้ส่งเสริมให้ราษฎรเพาะปลูกพืชผลทำการเกษตรกรรม ปศุสัตว์ ทอผ้า หัตถกรรม งานโลหะ เป็นต้น รวมทั้งการติดต่อค้าขายกับดินแดนอื่นๆ ในภูมิภาค มีการจัดสร้างโรงเรียนเพื่อส่งเสริมระบบการศึกษา วางรากฐานทางวัฒนธรรมเพื่อความผาสุกของชาวประชามุ่งหน้าเพื่อความสำเร็จโดยหลักการ ที่ว่า นำจิตวิญญาณพัฒนาสนองพระคุณพระราชาในด้านการปกป้องบ้านเมือง ตั้งอ้วนกวง ดำรงตำแหน่งแม่ทัพผู้บัญชาการทหารสูงสุดตั้งแต่อายุ 21 ปี ต่อจากบิดาของท่านได้ทำการรบเพื่อปกป้องบ้านเมืองและเหล่าราษฎรของท่านให้เกิดความสงบสุขของบ้านเมืองราษฎรต่างยกย่องท่านให้เป็น ไคเจียงเซี่ยอ้วง: อ๋องผู้สถาปนาเมืองจางโจว/ข้าหลวงใหญ่เมืองจางโจว หลักปฏิบัติของท่านได้รับการสานต่อจากบุตรหลานในรุ่นต่อมา ของแต่ละตระกูลต่างร่วมพัฒนาวัฒนธรรมไคจาง สู่ไต้หวัน ฮ่องกง มาเก๊ากลุ่มประเทศแถบยุโรป อเมริกา และกลุ่มประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เช่น ไทย มาเลเซีย สิงคโปร์ เวียดนาม เป็นต้นก่อเกิดเป็นวัฒนธรรมไคจาง โดยเคารพนับถือตั้งอ้วนกวง ไคเจียงเซี่ยอ้วง เป็นวงกว้าง ประดุจเทพเจ้าผู้ทรงอิทธิพลต่อผู้คนในสังคมที่หล่อหลอมให้ชาวจีนโพ้นทะเลยังดำรงอยู่ได้นิรันดร์ด้วยคุณธรรมและความเที่ยงธรรม ตั้งอ้วนกวง ใช้หลักการรบและการทำสงครามที่มิเพียงใช้อาวุธเข้าห้ำหั่น หากแต่ต้องเข้าใจจิตใจของฝ่ายตรงข้ามอีกด้วย ในทางการปกครองเช่นกัน ท่านมิใช่ผู้ปราบปราม ท่านมิใช่ผู้พิชิตชัย ในทางกลับกันท่านคือ ผู้พัฒนา ผู้บุกเบิก ท่านพลิกแผ่นดินจากที่เคยรกร้าง แห้งแล้ว ให้กลับมาเป็นแผ่นดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ บ้านเมืองบังเกิดความสันติสุข และเป็นบ่อกำเนิดรากฐานทางวัฒนธรรมของประชาชาติ” (การประชุมนานาชาติแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมไคจาง ครั้งที่ 5 สมาคมตระกูลตั้งแห่งประเทศไทย 2557)

บทบาทของศาลเจ้าตั้งเซ้งอ๋องต่อชุมชนจีนสงขลาศาลเจ้าตั้งเซ้งอ๋องเป็นหนึ่งในศาลเจ้าที่ตั้งอยู่บนถนนนางงาม ย่านเมืองเก่าสงขลา มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ชุมชน กล่าวคือ มีการก่อตั้งศาลเจ้ามาพร้อมกับชุมชนชาวจีนในเมืองสงขลา อีกทั้งยังเป็นสถานที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของลูกหลานตระกูลตั้งในเมืองสงขลาและใกล้เคียง ในรอบปีหนึ่งศาลเจ้าเป็นพื้นที่แห่งการธำรงรักษา วัฒนธรรม ประเพณีตามความเชื่อของชาวจีน ตั้งแต่ประเพณีวันตรุษจีน สารทจีน ไหว้บ๊ะจ่าง ไหว้พระจันทร์ ไหว้บัวลอย เทศกาลขอบคุณเทพเจ้าปลายปี (เสี่ยซิ้ง) เป็นต้น อีกทั้งยังมีประเพณีไหว้ วันคล้ายวันประสูติองค์เทพตั้งอ้วนกวงกง ไคเจียงเซี่ยอ้วง ซึ่งเป็นเทพประธานศาลเจ้า ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 2 ปฏิทินจันทรคติจีนของทุกปี และงานทิ้งกระจาดประจำปี ตรงกับวันขึ้น 19 ค่ำ เดือน 7 จันทรคติจีน เป็นโอกาสให้ลูกหลานในตระกูลได้มาพบปะสังสรรค์ ร่วมกันกราบไหว้เทพและบรรพชน อีกทั้งมีการกินเลี้ยงประจำปีในบริเวณศาลเจ้า

ประโยชน์ที่ได้รับจากการศึกษาในครั้งนี้ นอกจากจะได้รับรู้ข้อมูลและคุณค่าของคติความเชื่อที่ปรากฏในศาลเจ้าตั้งเซ้งอ๋องแล้วนั้น ศาลเจ้ายังมีนัยยะที่สำคัญต่อชุมชนชาวจีนอย่างมาก ศาลเจ้าช่วยตอกย้ำความเป็นชาติพันธุ์จีนที่ยังคงดำรงอัตลักษณ์ มีรูปแบบและแบบแผนเฉพาะตัวท่ามกลางวัฒนธรรมไทย ซึ่งเป็นวัฒนธรรมกระแสหลักของชาติไทยได้อย่างเข้มแข็ง ดังนั้นในการศึกษาครั้งนี้ต้องการเสนอมุมมองของวงวิชาการที่ก่อให้เกิดการเพิ่มพูนความรู้ในชุมชนและต้องการให้ชุมชนเกิดความตระหนักในคุณค่าเกิดความรักและหวงแหนมรดกทางวัฒนธรรม ที่บรรพชนได้รังสรรค์ให้ไว้ตลอดจนการจัดการทางวัฒนธรรมที่ถูกต้องเพื่อส่งเสริมนโยบายการจัดการเรื่องการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอีกทั้งองค์ความรู้ที่ได้ในครั้งนี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้กับแผนพัฒนาเมืองเก่าเพื่อเป็นแนวทางในการพัฒนาเมืองเก่าสงขลาที่ดีและถูกต้องมากยิ่งขึ้นการเรียนรู้วัฒนธรรม ความคิด และ คติความเชื่อของคนต่างชาติพันธุ์ที่อาศัยอยู่ร่วมกันมาอย่างช้านาน ย่อมยังให้เกิดประโยชน์ต่อวิธีคิดและการทำความเข้าใจในวิถีที่มีความแตกต่างกัน การปรับตัวเข้าหากันและกัน ก็เพื่อความสงบสุขในสังคมพหุวัฒนธรรมตลอดจนเกิดความเข้าใจในความเป็นชาติพันธุ์จีนเมืองสงขลามากยิ่งขึ้น